يك اتفاقي كه در سال 1310 در زندگي شاعرانه شهريار مي افتد ونبايد به دست فراموشي سپرد و آن سرايش و چاپ و نشر مثنوي روح پروانه است.اين مثنوي كه در مجموع 165 بيت است به لحاظ تصوير پردازي و هم به لحاظ وزني بسيار حايز اهميت است.بدين معنا كه از لحاظ وزني در دو وزن ساخته شده است و چنين چيزي در سنت ادبي مثنوي سرايي در ادبيات فارسي تقريبا كم نظير است.
اينجا شهريار يك بدعتي را آغاز مي كند و اين به نوعي مي شود گفت در ارتباط مستقيم با نبوغ خلاق ادبي اوست.وزني كه بخش اول شعر دارد يك وزن شاد وطرب انگيز است و شهريار مي داند كه اينجا جاي مرثيه خواني نيست كه مرثيه يك حالت حزن و اندوه و تاثر عميق روحي است اگر دريك وزن شاد بيان شود ،طبيعتا قدرت القايي خودش را از دست مي دهد.به همين دليل كه بخش اول را كه 125 بيت است اختصاص مي دهد به تصوير پردازيها،واين تصوير پردازيها به لحاظ آينده سير تطور تصوير پردازيهاي شهريار،كه در حقيقت همان تصوير هاي رمانتيك است،نخستين نمونه آن آغاز به شمار مي رود .
اين مثنوي به لحاظ هنري يكي از شاهكارهاي استاد شهريار است و به قول يكي از منتقدان شهريار ،رودخانه اي بود كه بسياري از مشاهير آن عصر آرزوي شناكردن در آن داشتند ولي عملا كسي توانايي شنا كردن درآن را نداشتند.
روح پروانه
رفته ز رخسار جهــــــــــان آب و تاب مي كند آهنگ غروب آفتـــــــــــــــاب
طالع يعقوب فلك شد سيـــــــــاه يوسف خورشيد فرو شد به چـــــــــــاه
مرد عروس فلك امــــروز مهــــــــــــر غمكده شد حجله سراي سپهـــــــر
شمع طرب گرچه فزون مي گريست چشم شفق بود كه خون مي گريست
پنجـــه كابوس شب از دستبـــــــــرد سخت گلوگاه افق را فشــــــــــــرد
روي فلك گشت دمادم سيـــــــــــاه روي سياهش به گناهش گـــــــــواه
جان فلك آمده گفتي به لــــــــب روزش از آسيب غم و درد،شــــــــب
شمع جهانتاب فلك رخ بتافــــــــت روز چو پروانه اش از پي شتافــــــت
..................
***********
پروانه به حال تو دل شمع بســـــــــــــــــــوزد تنها نه دل شمع دل جمع بســــــــــــــوزد
امشب گله ات خارج از اندازه شد اي دخـــت وز آتش تو داغ دلم تازه شد اي دخــــــــــت
چونين جگر داغ زده لاله نـــــــــــــــــــدارد مخروش كه پروانه چنين ناله نـــــــــــــــــدارد
از ناله ي تو اشك من آميخته با خــــــــــون اي سينه ي مجروح الا اي ني محــــــــــــــزون
دل مي شكني باز به آواز شكســــــــــــته اي واي چه سوزي است در اين ساز شكسته
پرورده به دامان غمت دايه ي حســــــــــــرت اين نوگل پژمان من اي مايه ي حســـــــرت
پروانه ز آهت جگر سنگ گــــــــــــــــــــدازد با سوز تو آخر دل بيچاره چه ســـــــــــــــــــازد
اين سينه ي نازك شود آزرده ز آهــــــــــي اي سل تو از اين سينه ي آزرده چه خواهـــــي
اين قلب شكسته است ودراو غير خدانيست يك لحظه خدا از دل بشكسته جدا نيســــــــت
امشب عجبي نيست كه پروانه پرستـــم من شاعر سودا زده ي عاشق مستـــــــــــــم
من نيز چو تو كاسته از سوزش عشقــــــــــم من نيز چو توسوخته از آتش عشقــــــــــــــــم
او رفت كه آتش زند آه تو به جانــــــــــــم او رفت كه من معني گفتار تو دانـــــــــــــــــــم
........
(موچول معروف به پروانه در سال 1289 شمسي در تهران متولد ودر سال 1310در 21 سالگي به مرض سل در گذشت. اواز خوانندگان اواخر دوره ي قاجار واوايل دوره ي پهلوي ودر آواز از شاگردان قمرالملوك وزيري بود
اغلب اواز هاي او با همراهي سنتور استاد حبيب سماعي به ياد گار مانده است،اين مثنوي تصويري است از آخرين كنسرت او در آواز افشاري كه استاد شهريار در آن مجلس حضور داشته وبه زيبايي در دووزن آنرا به تصوير كشيده است.
اقدس خاوري معروف به خاطره پروانه از خوانندگان برنامه گلها فرزند او مي باشد. )
ادامه دارد...............
