حیدربابایه سلام(شهریارین یادیله)

غزال   کوچک   زیبا   و     رعنا                 بدور از چشم  مادر  زد به  صحرا 

ز  صیادی  رسیدش  تیر  بیداد                 کزان  ناوک  به  خود پیچید وا فتاد 

دم  مرگ  آن  اسیر   پنجه درد                 نگاهی   جانب    صیاد   خود  کرد 

خداوندا   چه  گویم از نگاهش                 چه هاخوندم ازآن چشم سیاهش 

نگاهش  بد نگاه     دادخواهی                 نگاه   درد و   رنج   بی     پناهی 

نگاهی     بود  مالامال   اندوه                  که     آتش  میزدی بر سینه  کوه 

بدور  افتاده   از   تیمار     مادر                 نه آغوشی کهدرخودگیردش سر 

بدردآ مد دلم  زین ظلم و بیداد                  نظر  کردم  بنفرت   سوی   صیاد 

بدیدم اوهم اندراضطراب است                 زخون ریخته  در  پیچ  و تاب است

نگاهش  مانده  بر آن  رنجدیده                 بصید    کوچک  در   خون    تپیده 

نه  پای  رفتنش  اندر  پی  کار                 نه تاب   ماندنش در پیش  آن  زار 

صحرگاهان شنیدم  طفل صیاد                گل  شاداب   عمرش  رفته  برباد 

قوی دستا ز دست  حق بیادآر                 چو زورت هست جان کس میازار

اثر شیوا وسحرآمیزحیدرباباسروده برادرفقیدم استادشهریارکه دردلها وجانها جا گرفته وعاشقان شعرو ادب را شیفته خود کرده سبب شده که چند نفری به ترجمه آن به فارسی اهمیت گمارند تا هموطنان فارسی زبان ازلذت درک مفاهیم این اثرزیبای ادبی بی بهره نمانند.بنده که به محل مذکور و شخصیتهای آن آشنایی بیشتری دارم ترجمه ای تقدیم خوانندگان کردم،با این امید که ترجمه بنده به شاعر نزدیکتر باشد. 

آزاده خشکنابی (خواهر استاد شهریار)  

1-حیدربابا   هنگام  نوبهاران 

هنگامه تندرو  سیل و طوفان 

وقت  تماشای  جمع  دختران 

                             سلام دارم به تو ای کوهسار 

                             توهم گهی یاد کن از شهریار 

2-درپرش دلکش جوجه کبکان  

جستن  خرگوش  ز بوته زاران 

فصل  شکوفه  کردن  درختان 

                              گربشود شاعر خود یاد کن 

                               خاطر ناشاد  مرا  شادکن 

3- چون گل نوروز دمد دربهار 

هم گل برفش  بنشیند کنار 

ابر  زمانیکه  شود   اشکبار 

                               یاد کن ازاین دل خون زاندوه 

                                تانشود بار غمم همچو کوه 

4-حیدربابا خنده زند روی تو 

گریه کند چشمه تو جوی تو 

مهر    بتابد   بفراسوی   تو 

                                  شاخ  گلی  از  ره  بادم  رسان 

                                  بخت من از خواب گران وا رهان 

5-حیدربابا  روی تو خواهم سفید 

دور و برت چشمه وگل،سرو وبید 

از  پس  ما  باش  زمانی    مدید 

                                دهر قضا وقدر است و فنا 

                                 بی پسرویتیم ودرد آشنا 

6-حیدربابا وعده بتاخیر شد 

عمر گذشت آمدنم دیر شد 

دختر  هم بازی من پیر شد 

                                 غافل ازاین پیچ و خم روزگار 

                                  جدایی و مرگ ومیروانتظار 

.........          

هر ايشله ين باغبان اولماز. 

ناشي باغبان باغ بئجرسه ، 

عطري،گولي ريحان اولماز. 

قوشلار اوچار دسته-دسته، 

دوور ايله ير اولارخسته. 

اولانماز بولبول هوسده، 

آلاقارقا طرلان اولماز. 

گزرعاشيق ايله باغلي، 

اولماز مجنون كيمي داغلي. 

هر ايگيددن قوچ كوراوغلي، 

هر طبيب دن لوغمان اولماز. 

عزيز چكمه اوركدن آه، 

عمره قرار قويوب آلله. 

جمع اولسا طبيب، جراح، 

اجل گلسه درمان اولماز. 

شعر: عاشق عزيز شهنازي

عزيز رامش متخلص به عاشيق عزيز شهنازي  سال 1308  در شهر گنجه پا به عرصه ي گيتي نهاد.وي پس از تحصيلات مقدماتي در سال 1317 همراه پدرش موسي كيشي به موطن اصلي خود باز گشت،ودر شهر اهر ساكن شد.سپس همراه خانواده اش به روستاي مرزعه جهانگير از توبع قره داغ مهاجرت نمود،همگام با كشاورزي به تحصيل هنر همت گماشت ،چندانكه با عاشيق اسد مسكين آشنا شده از محضر ايشان استفاده نمود.چنانچه در شعري از ايشان چنين ياد مي كند. 

ازلدن حقيقت ديوانه سي يم، 

 معرفت شمع نين  پروانه سي يم. 

عزيزم ،اسدين نشانه سي يم، 

فلك آيري ساليب ياد اولموشام من. 

او در انواع شعر فولكوريك عاشيقي طبع آزمايي نموده از جمله: 

استادنامه،ديواني،دوداخ ديمز،ديل ترپنمز،باغلاما،حربه زوربا،قفيل بندي لر،گرايلي،مخمس ،جناس ،غزل. 

بداهه خواني (باغلاما) هاي او با عاشيق يدالله عيوض پورو عاشيق قشم جعفري زبان زد عام و خاص مي باشد. 

(عاشيق قشم جعفري از روستاي كندرود از توابع شهرستان صوفيان كه هنر نگاران نسل پنجم وي را به خسته قاسيم تيكمه داشلي  نسبت داده اند.) 

عاشيق عزيز شهنازي هفدهم تير ماه 1374 در شهر تبريز چشم از جهان فروبست. 

نمونه اي از شعر عاشيق عزيز شهنازي 

وطن محبتي بالدان شيريندي، 

سولقون اولار آچان گولي غريبين. 

مجلس قورولاندا،صحبت دوشنده، 

توتولاردانيشان ديلي غريبين. 

************* 

غربتده دولانسا اوبا،اويماغي، 

اوره يي آرزيلار وطن تورپاغي. 

گونون باتان وقتي هرآخشام چاغي، 

غم چكر پوزولارحالي غريبين. 

************************ 

غريبي ائتسه لر غربت ائلره خان، 

وطن محبتي چيخماز ياديندان. 

غم چكر وطنين او فراغيندان، 

حسرت گوزو يولدا قالي غريبين. 

********************** 

قضادان عزيزه يازيلدي غربت، 

قورخوم بودي اجل مئرمه يه مهلت. 

كيم وئرر غسلومي ،كيم بيچرخلعت؟ 

تك گئدر فرارا يولي غريبين.

ننه قيز از منسوبين وهمبازي دوره بچگي استاد شهريار بود.استاد شهريار در حيدرباباي اول بند 37 جوانمرگ شدن نامزد ننه قيز(شجا خال اوغلي) اشاره نموده وآيينه بخت برگشته ي وي را توصيف مي نمايدو در بند 38 چشمان زيباي ننه قيز را توصيف مي نمايد.ودر بند 85 حيدرباباي دوم صاحب دامادو عروس شدن ننه قيز را يادآوري مي نمايد.ننه قيز داراي داراي پنج فرزند (دوفرزند دختروسه تا پسر)به نام هاي آقايان حسن آقا،علي آقا و طاهر ذكري مي باشد .استاد شهريار براي علي آقا هم غزلي سروده بنام (كرج خاطره سي يا ننه قيز عم قيزينين اوغلي علي آقايه بير يادگارليق) 

ننه قيز متولد 1275 ومتوفي 1352 و در روستاي قايش قورشاق(حيدربابا) به خاك سپرده شده است. 

دان اولدوزي باتدي  

ننه قيز عم قيزينين واي خبري چاتدي منه،

كت گوزومده ايله بيل تيتره دي ،دام-داش اوشدي

او بيزيم كروانا ،دان اولدوزو حكمونده ايميش،

اودا باتدي كي دايانما،داها كروان كوشدي.

اوگوزلليك كي گورورديك هامي حيدربابادا،

بوگوزللرله ئولوب ،گوزياشي گوزدن دوشدي

سانكي بيركورپونون اوستونده دوروبسان ،باخيسان

اوز قويوب آخيرته،سئل كيمي ائللر گئشدي

ننه قيز عم قيزي نين گوزلري حيدربابادا

قوجاليب، ئولمه سينه بيرابدي قارقيشدي

شهريارين دا،اومنظومه ده ،كسگين قلمي

گوله،ياي-ياز،تيكانا سانكي كولك دير،قيشدي

زبام  و  در همه  جا سنگ  فتنه  مي بارد           كجا  به  در برمت  اي دل شكسته كجا 

فروگذاشت دل آن بادبان كه مي افراشت            خيال بحر كجا اين  به گل نشسته كجا 

چنين  كه  هر قدمي  همرهي  فرو  افتاد            به منزلي رسد اين  كاروان خسته كجا 

دلا  حكايت  خاكستر  و  شراره    مپرس             به باد رفته كجا و چو برق  جسته  كجا 

خوش آن زمان كه سرم در پناه بال تو بود             كجا  بجويمت  اي  طاير  خجسته كجا 

بپرس  سايه  ز  مرغان    آشيان     برباد             كه ميروند از اين باغ دسته دسته كجا       

در كتاب نظري به تاريخ آذربايجان چاپ 1349  

خشكناب 33 خانوار  190 نفر 

شنگل آباد 102خانوار 559نفر 

قايش قورشاق(حيدربابا) 73 خانوار 441 نفر 

قره چمن 343 خانوار 1778 نفر 

گللوجه 69 خانوار 392 نفر

اوستاد شهريارا سلام اولسون،او  عظمتلي شاعيره كي سوزلري دريادان درين داغلاردان اوجادي  

كودكي هاي من  آميخته با قصه اوست            ياد ا ز آن عهد بهشتي كه ندارد  ثاني 

بعد از او  دامن  كوه  و    تل ( حيدربابا )            چون هوايي است كه ابري بودوباراني 

قيش قورشاق يتيمي شدو اطراف دهات          همه    ماتمزده ي   اين  پدر   روحاني

بند46 حیدربابایه سلام

 اشیتمیشم  یانیر  آللاه  چیراغی

دایر   اولوب   مسجدزون   بولاغی

 راحت اولوب کندین ائوی-اوشاغی

                        منصورخانین الی-قولی واراولسون

                        هاردا قالسا آللاه  اونا یار اولسون

استاد شهریار:منصورخان وفائیان فعلا ساکن تهران واز فرزندان وفاداردهکده است،چندسال پیش با صرف وقت وسرمایه کافی چشمه ی مسجد را که تقریبا کورشده بودبا مقداری از خود مسجد احداث وتعمیرات اساسی کرده و ذکرخیری برای خود باقی گذاشت. منصورخان وفائیان چشمه مسجد را تقریبا در دهه 1320 احداث نمود این مسجد در روستای قایش قورشاق روبروی کوه حیدرباباست و واکنون چشمه کور شده ودرحال تخریب می باشد. عکس های زیر توسط نگارنده در بهار سال 1391 گرفته شده است.

مسجد روستای قایش قورشاق

مسجد روستای قایش قورشاق

ملا محمدشیخ الاسلام ومیرعبدل خالق هردو شوهرعمه استاد شهریار هستند که اولی در روستای قایش قورشاق (روستای حیدربابا) ودومی در روستای خشکناب ساکن بودند.شایان ذکر است که همسر استاد شهریار مرحومه خانم عزیزه عبدالخالقی  نوه میرعبدالخالق می باشد.

استاد شهریار درمنظومه حیدربابایه سلام از هردو به نیکی یاد میکند

بند۲۳حیدربابایه سلام

شیخ الاسلام،مناجاتی دییه ردی

مشد رحیم  لباده نی  گییه ردی

مشدآجلی بوز باشلاری ییه ردی

                                  بیز خوشودوق خیرات اولسون ،توی اولسون

                                  فرق  ایله مز، هر نولاجاق  ،  قوی  اولسون  

استاد شهریار(شیخ الاسلام واعظ روحانی روشنفکر وآبرومند محل که درجوانی صدای خوبی داشتند ومناجات ایشان درمواقع لزوم در حکم اعلام خبر بود.

بند ۵۹ حیدربابایه سلام

میرعبدلون   آینادا  قاش  یاخماسی

جوجیلریندن ، قاشینون     آخماسی

بویلانماسی،دام-دوواردان باخماسی

                                 شاه عباسین دوربینی، یادش بخیر

                                 خشگنابین خوش گونی،یادش بخیر  

استادشهریار  (مرحوم آقامیرعبدالخالق شوهرعمه کوچک من در جوانی شیرین کاری هایی داشت.ازجمله به تقلید زن های اطواری وسمه می کشید،چادرنماز سر می کرد وبانازوغمزه ازپشت دیوارسرکشیده وباجوان هاسربه سرمی گذاشت.این قصه یکی از خاطره های شیرین من و به عنوان یک یادگاراز روزهای خوش خشگناب در ذهنم نقش بسته است.