حیدربابایه سلام(شهریارین یادیله)

منوچهری

نو بهار   آمد   و   آورد   گــــــل   تازه   فراز                    می  خوشبوی  فزار  آور و  بربط  بنــــواز

ای بلند اختر  نام‌آور ،  تا  چندتیمار  بسوز                    فاخته  نای  همی ‌سازد،  طنبور  بساز

به  قدح  بلبله  را  سر  به  سجود  آور زود                    که همی  بلبل  بر  سرو  کند بانگ  نماز

به سماعی که بدیعست، کنون گوش بنه                    به نبیدی که لطیفست، کنون دست بیاز

گر همی‌خواهی بنشست، ملکوار نشین                    ور همی تاختن  آری  به سوی خوبان تاز

آقای سید هادی بهجت تبریزی

از چپ به راست: هادی فرزند استاد- استاد شهریار

ابوالقاسم شیوا (شهیار) دوست استاد شهریار.اولین بار ایشان دیوان شهریار را در سال ۱۳۰۸ توسط کتابخانه خیام با مقدمه استاد ملک الشعرای بهار،استاد سعید نفیسی،حسین پژمان بختیاری به چاپ رساندند و در همان  سال شهیار بر اثر بیماری در ۲۴ سالگی درگذشت .با تشکر فراوان از سرور ارجمندم جناب آقای سید هادی بهجت تبریزی که آلبوم خصوصی استاد شهریار را در اختیار ما گذاشتند برایشان ازخدوند بزرگ سلامتی ونیک فرجامی آرزومندم.

دکتر رحیم رییس نیا-تبریز ۲۵/۱۱/۸۸

کتابخانه شخصی دکتر رحیم رییس نیا

به  یاد یار و دیار  آنچنان  گریم  زار            که ازجهان ره رسم سفر بر اندازم

                               *******************

بوردا شیرین خاطیره لر یاتیبلار

داشلارینان باشی باشا آتیبلار

آشنالیغین داشین بیزدن آتیبلار

                             من باخاندا  قاوزانیلار باخیللار

                             بیرده یاتیب یاندیریلار یاخیللار

شعر: مهدی اخوان ثالث

دستگاه :  گوشه  داد و بیداد

آواز : استاد محمد رضا شجریان

 تنبک و آواز :  همایون شجریان

تار : استاد حسین علیزاده

کمانچه :  کیهان کلهر

تنظیم:استاد فرامرز پایور

شعر:شوریده شیرازی

آهنگ:منسوب به علی اکبر شیدا

ردیف:آواز دشتی

خواهم  که  بر   (زلفـــــت)۳                                                         ( هردم  زنم  شـــــــــانه )۲

ترسم  پریشان  کند  بسی                  حال  هر کســـــــــــی           چشم نرگست،(مستانه )۴

خواهم که بر رویت( رویت )۲                                                         ( هر  دم  کشم   وسمه )۲

ترسم که مجنون کند بسی                مثل  من  کســـــــــــی           چشم  نرگست ، (دیوانه)۴

یک  شب  بیا    منــزل   ما،               حل کن توصد مشکل ما           ای  دلبر خوشگــــــل  ما ،

دردت   به   جان   ماشــــــد                                                         روح و  روان  ما  شـــــــــد

خواهم   که  بر ( چشمت )۳                                                        ( هر دم  کشم  سرمه )۲

ترسم که مجنون کند  بسی              مثل  من  کســــــــــی             چشم نرگست ،(دیوانه)۴

خواهم که بر رویت ( رویت )۳                                                        ( هر  دم  زنم   بوسه  )۲

یک  شب  بیا  منزل  مــــــا،             حل کن توصد مشکل ما             ای    دلبر   خوشگل  ما،

دردت    به   جان   ما  شـد                                                          روح    و  روان     ما   شد

ترسم   که نالان کند بسی               مثل  من    کســـــــی              چشم نرگست،(جانانه)۴

در اجرای بزرگداشت استاد فرامرز پایوردر تالار وحدت این بیت نیز توسط استاد شجریان علاوه بر اجرای قدیمی خوانده شد.

ترسم که مفتون کند بسی              حال       هر   کسی               چشم  نرگست  (فتانه )۴

ردیف موسیقی ایران ازاواسط دوره قاجار توسط میرزا علی اکبرخان فراهانی به 12 ردیف به شکل امروزی است تقسیم شد که آنهم شامل 7 دستگاه و5 آواز می باشد.که هر کدام از آنها شامل گوشه ها وشعبه های مختلف می باشد.دراین میان به عقیده  بعضی صاحب نظران دستگاه راست پنجگاه را به علت یکی بودن فواصل گام آن با دستگاه ماهور در ماهوردانسته اندودستگاه نوا را در دستگاه شوردانسته اند.جمع آوری این ردیفها که امروزه مورد استفاده ماست به نوعی مدیون میرزا تقی خان امیر کبیر است. زیرا او بود که میرزا علی اکبر خان فراهانی را دعوت به تهران وفعالیت موسیقی را به عهده وی گذاشت.         روانشان به نور ائمه (ع) منور باد.

آقا علی اکبر فراهانی معروف به جناب میرزا،یکی از معروفترین نوازندگان تاردر دربار ناصری، فرزند شاه ولی که برادر زاده اش آقا غلامحسین بهترین شاگرد وی بوده است،تار دست استاد به نام قلندر بوده که در دسترس نیست.

ردیف: به مجموع  گوشه های هریک ازمقامات موسیقی گفته می شود ونیز به ترتیب قرار دادن گوشه های یک دستگاه را گویند.

تعریف آواز:در لغت به معنای صوت،نغمه،بانگ می باشد.اما در موسیقی جزئی از ازدستگاههای موسیقی ایرانی را گویند که دارای گوشه های مختلفی باشند.طبق تقسیم بندی قدما بشرح زیر است  :

1-اصفهان 2-بیات ترک 3- افشاری 4-دشتی 5- ابوعطا

دستگاه:درلغت به معنی مجموع اجزائی که یک کل را تشکیل دهند،و به معنی یک مقام کامل موسیقی شامل گوشه ها،دستگه نیز گفته شده،دستگاه مشخص کننده هریک از هفت مقام اصلی موسیقی شامل:1- شور 2- سه گاه 3- چهار گاه 4-همایون 5- ماهور 6-نوا 7- راست پنجگاه می باشد.استاد کلنل علی نقی وزیری در کتاب موسیقی نظری موسیقی ایران را به علت شباهت درگام،واشتراک گوشه ها شور با نوا وماهور با راستپنجگاه را یکی دانسته اند.

گوشه:جزئی از دستگاه ویا آوازهای متعلقه که وسعت آن بیشتر از چند نت نمی باشد.

دستگاه نوا :یکی ازهفت دستگاه موسیقی ایران است.این دستگاه در گذشته جزئی از دستگاه شور بوده است. دستگاه نوا را آوازى در حد اعتدال که آهنگى ملایم و متوسط، نه زیاد شاد و نه زیاد حزن‌انگیز دارد، می‌شناسند. نوا یک از دستگاه‌هایی است که به ندرت توسط اساتید اجرا می‌شود و آوازخوانان جوان بیشتر به سمت شور و متعلقات آن (به علت سادگی و روان‌تر بودن) تمایل دارند. بسیاری از اساتیدی هم که این دستگاه را اجرا کرده‌اند، آن اثر تبدیل به یکی از ماندگارترین آثار آنان شده است. مانند چهره به چهره محمدرضا لطفی، نی‌نوا حسین علیزاده، نوا و مرکب خوانی شجریان و دود عود پرویز مشکاتیان. هر چند که بعضی از اساتید مثل علینقی وزیری و روح‌الله خالقی، نوا را مشتق از شور شناخته‌اند، اما این دستگاه دارای تفاوت در نت شاهد و ایست و همچنین شخصیت مستقل آوازی با شور و مشتقات آن می‌باشد.

گوشه‌های مهم این دستگاه عبارتند از کرشمه - گردانیه - نغمه - بیات راجع - عشاق - نهفت - نیشابورک - خجسته - بوسلیک - نیریز

آواز:استاد محمد رضا شجریان

دستگاه:نوا

تنظیم:استاد محمدرضا لطفی

شعر:قدیمی،بندی ازاین تصنیف قسمتی ازتصنیف پنجم (افتخار همه آفاق )عارف قزوینی است.

به  اختیار  گرو  برد  چشم  یار  از  مـــن              که  دور  از  او  ببرد  گریه  اختیار  از   من

به  روز  حشر  اگر  اختیار  با  ما  بــــــود              بهشت و هر چه در او از شما و یار از من

سیه تر  از سر زلف تو  روزگار من  است              دگر چه خواهد از  این بیش روزگار از من

به تلخکامی از آن دلخوشم که می ماند              بسی  فسانه  شیرین به  یادگار  از  من

در  انتظار  تو  بنشستم  و  سر آمد عمر              دگر  چه داری  از  این بیش انتظار از من

به  اختیار  نمی باختم  به  خالــــش  دل             که  برده  بود  حریف   اول  اختیار  از  من

گذشت  کار  من  و  یار  شهریارا  لیــــک              در این  میان  غزلی  ماند شاهکار از من

گلهای تازه،برنامه شماره ۵۷

آواز :ابوعطا

غزل:استاد شهریار

خواننده:استاد محمود محمودی خوانساری

ویولون:استاد حبیب اله بدیعی

تار:استاد فرهنگ شریف

تنبک:استاد جهانگیر ملک

گوینده :فخری نیکزاد

صدا بردار:محمد جهانفرد

دریافت:آواز با صدای خوانساری

ردیف جلو ازراست:

                سیدهادی بهجت تبریزی فرزند استاد-استاد شهریار

                سلطان آواز ایران استاد ابوالحسن خان اقبال آذر

صدای ناله عارف به گوش هرکه رسید       چودف به سرزدو چون چنگ درخروش آمد

عارف درحدود سال ۱۲۶۰هجری شمسی درقزوین به دنیا آمد ودر دوم بهمن ماه۱۳۱۲ ه.ش در دره مرادبیگ همدان درگذشت.پس از علی اکبر شیدا برترین چهره ترانه سرایی درتاریخ جدید ترانه سرایی ایران است.مبتکر ترانه های ملی و میهنی است.درساختن آهنگ چیره دست تر از شاعریست واگر صرفا شعر اورا درنظر بگیریم وروح شعر عارف یعنی وطن پرستی راکنار بگذاریم شعرش تاحدی ضعیف است وکلمات را به ناگریز دریک سیلاب چند بار تکرار می کند درحالی که می توانستبه جای تکرار این سیلابها،کلمه بگذارد مانند :

بماندیم ومستقل شدارمنستان(منستان،منستان،منستان)شد ارمنستان

زبر  شد  زیر  دست   زیر  دستان  ( دستان ، دستان  )  شد   زیر   دستان

این تکرار سیلابها برای پرکردن آهنگ بوده است.ادبا درفن شعربه این موارد حشواطلاق می کنند که بر دو نوع است:الف:ملیح(نمکین) ب: قبیح .به طور کلی شعر او یک دست با آهنگ جلو نمی رود و از کلمات جانم،عزیزم و از این قبیل که سیلاب پرکن هستند به شدت استفاده کرده است.

اما  تمامی اینها از ارزش کار عارف نمی کاهد.عارف دردوره استبداد استعداد نادر خودرا وقف آزادی و انقلاب کرد.برا ی شخصیتهای آن دوره تصانیفی ساخت که معروفترین آنها (ازخون جوانان وطن لاله دمیده) که به حیدرخان عم اوغلی از طرف عارف تقدیم شده است.